Cyprianus, bisschop en martelaar

Hij is geboren in Carthago tussen 200 en 210 als Thascius Ceacilius Cyprianus. Op volwassen leeftijd bekeert hij zich tot het Christendom en wordt priester gewijd. Hij is bisschop van zijn geboortestad van 248 tot 258. Hij geniet een groot gezag bij de andere bisschoppen van Noord-Afrika en roept vaak provinciale concilies bijeen, die hij dan zelf voorzit. Tijdens zijn ambtsvervulling maakt hij twee golven van christenvervolgingen mee, die van keizer Decius rond 250 en die van keizer Valerianus rond 257. Van deze laatste wordt hij zelf het slachtoffer. Hij heeft in een reeks van brieven zijn ideeën weergegeven.

Na zijn vlucht in 250 keert hij een jaar later weer terug en komt dan voor grote problemen te staan. Cyprianus veroordeelt de lakse praktijken van de confessores (belijders), die meenden dat 'gevallenen' dankzij de plaatsvervangende verdiensten van de martelaren weer in de kerkgemeenschap opgenomen konden worden. Het ging hier om diegenen die tijdens de vervolgingen uit vrees voor marteling en dood hun geloof hadden afgezworen, of een offer aan de Romeinse goden hadden gebracht. Cyprianus vond dat verzoening wel mogelijk was, mits er een fikse boete betaald werd. Voor iemand als Novatianus en zijn aanhangers was dit echter veel te mild. Deze Novatianus liet het in Rome hier om tot een schisma komen. 
Cyprianus moet weer in het krijt treden als in 252 in Carthago de pest uitbreekt en de christenen daar de schuld van krijgen. Als dat achter de rug is wacht hem een krachtmeting met bisschop Stephanus van Rome die van mening is dat de mensen die door ketters gedoopt waren, maar weer terug wilden keren tot de kerk van Rome, met een simpele handoplegging kon toelaten. In de Afrikaanse kerk heerste de opvatting dat slechts over-doping dit ketterse doopsel ongedaan kon maken. Ook hierbij liepen de spanningen weer zo hoog op dat een schisma dreigde. Alle Afrikaanse bisschoppen stonden ditmaal achter Cyprianus. De bisschop van Alexandrië wist te bemiddelen.
Keizer Valerianus liet de Kerk weer opnieuw vervolgen. Ditmaal werd Cyprianus eerst verbannen, maar later door het zwaard gedood. 
Van de hand van Cyprianus zijn 65 brieven en zestien antwoorden overgeleverd. Uit die correspondentie komen zijn ideeën naar voren over de kerk, nl. dat het fundament voor de lokale kerk de bisschop is die alleen tegenover god verantwoording schuldig is. Niemand mag zich boven andere bisschoppen stellen, waarbij de bisschop van Rome als 'ecclesia principalis' (gemeente van de hoofdstad) slechts een teken van eenheid is. De gezamenlijke bisschoppen garanderen echter deze eenheid.
Cyprianus is de vertegenwoordiger van het vroege christendom dat begon uit te groeien tot een belangrijk element in het Romeinse Rijk. Zijn leermeester was de eveneens in Carthago opererende Tertullianus geweest. Cyprianus was een bekwaam bestuurder. auteur en correspondent, die opkwam voor de eigen ideeën en rechten van de plaatselijke gemeente tegen het centralisme van Rome. Meestal wordt hij afgebeeld als bisschop met een zwaard.

uit: Goosen, Louis, Van Afra tot de Zevenslapers. Heiligen in religie en kusnten. Nijmegen, 1992, p. 114-115