Nikita Chroestsjov, 1894-1971

Hij werd in de Oekraïne geboren als mijnwerkerszoon in Kalmkova. Hij werd zelf ook mijnwerker. Tijdens de Russiche Burgeroorlog die uitbrak na de Oktoberrevolutie vocht Chroesjtsjov in het Rode Leger. Na de oorlog bezocht hij de technische school en werd lid van de CPSU. Daarin maakte hij carrière eerst in Kiev later in Moskou. Hij was in Moskou nauw betrokken bij de bouw van de metro.

Tussen 1943 en 1947 was hij premier van de Oekraïne. In die hoedanigheid kreeg hij van Stalin de opdracht de landbouw te reorganiseren. In 1953 werd hij eerste secretaris van het Centraal Comité van de CPSU. In datzelfde jaar overleed Stalin en werd de macht door een driemanschap verdeeld: Boelganin, Molotov en Chroesjtsjov.

Bijna twee jaar later hield Chroesjtsjov op 14 februari 1956 tijden het XXste Partijcongres van de CPSU een geheime rede, die al heel snel in het buitenland bekend raakte, maar in de Sovjet Unie nog jaren onbekend bleef bij de grote massa van de Russische bevolking. Zelfs in Nederland werd de rede verspreid. De PvdA verspreidde deze rede huis aan huis, vooral in wijken waarin van oudsher de communisten sterk vertegenwoordigd waren. Maar dit terzijde.

In de rede voor het XXste Partijcongres werd Stalin van zijn voetstuk gestoten door Chroesjtsjov. De destalinisatie raakte hiermee in een stroomversnelling. Het stelde Chroesjtsjov in staat om een groter deel van de macht naar zich toe te trekken. Zo verving hij in 1958 Boelganin als premier.

Op economisch gebied eiste Chroesjtsjov voorrang voor de zware industrie en de ontwikkeling van het ruimtevaart- en rakettenprogramma. Op buitenlands gebied propageerde hij de vreedzame coëxistentie. Een poging kernraketten op het grondgebied van bondgenoot Cuba te installerren, leidde in het najaar van 1962 tot een confrontatie met de Verenigde Staten, die Chroesjtsjov verloor en de wereld op de rand van een kernoorlog bracht.

De negatieve afloop van de Cuba-crisis verzwakte de positie van Chroesjtsjov aanzienlijk. Bovendien had hij al moeilijkheden met de Chinezen en de Albaniërs die Mao steunden. Toen ook nog zijn landbouwpolitiek - mede gebaseerd op de onmogelijke ideeën van Lyssenko - volledig faalde, was het gedaan met hem. Terwijl in het openbaar zijn zeventigste verjaardag nog werd opgefleurd door de kameraden uit het Politburo en Centraal Comité, smeedden zij achter zijn rug en in het geheim plannen om hem af te zetten, waarbij eventueel moord niet was uitgesloten. Hij werd spoedig daarna dan ook afgezet en vervangen door een collectief leiderschap waarin Breznjev binnen de kortste keren de boventoon voerde.

Uit: Mulder, L. e.a., Historische gids van de 20e eeuw. 2200 namen, termen en begrippen. Apeldoorn, 1996, p. 85

Chroesjtsjov zelf aan het woord:

1. Chroesjtsjov legt uit aan de West-Duitse ambassadeur waarom de Muur onvermijdelijk was
2. Chroesjtsjow aan Kennedy, 27 oktober 1962. Cubacrisis
3. Chroesjtsjow aan Kennedy, 28 oktober 1962. Cubacrisis
4. Chroestsjov op de 21e partijdag van de Russische communistische partij over de mogelijkheid van disengagement, januari 1959
5. Destalinisatierede van Chroesjtsjov, 26 februari 1956