Bespreking van Churchill en Stalin in Moskou, oktober 1944

Een cynisch voorbeeld hoe men over het zelfbeschikkingsrecht der volken dacht werd duidelijk in de ontmoeting van Stalin met Churchill in oktober 1944. Deze twee staatslieden maakten een onderhandse 'deal' over de verdeling van de Balkan in invloedssferen. Churchill was realist genoeg om te zien aankomen dat de Sowjets geheel Roemenië en Bulgarije zouden overrompelen. De Britse invloed in Griekenland, en eventueel Joegoslavië, zou hij toch op de een of andere manier willen veiligstellen.

Churchill heeft het later in zijn memoires zo samengevat:

"Laten wij onze zaken in de Balkan regelen. Uw legers staan in Roemenië en Bulgarije. Wij hebben daar belangen, missies en vertegenwoordigers. Laten wij pietluttigheden vermijden. Als wij ons bepalen tot Engeland en Rusland, hoe zou U dan denken over 90% invloed in Roemenië voor U, en voor ons 90% zeggenschap in Griekenland en een fifty-fifty-regeling voor Joegoslavië?"
Churchill schreef de cijfers op een papiertje en Stalin zette er zijn paraaf onder. Churchill vervolgt: Hierna was er een lange stilte. Het papiertje lag midden op tafel. Op het laatst zei ik: "Zouden ze het niet tamelijk cynisch van ons vinden als zou blijken dat wij ons op dergelijke nonchalante manier van deze kwestie, die het lot van miljoenen raakt, hebben afgemaakt? Laten wij het papiertje verbranden." "Neen, houdt U het maar," zei Stalin.

Churchill, W., The Second World War, deel VI, 1953, p.198.

Van een idealistische instelling is bij beide heren weinig te bespeuren. Churchill toont nog het meeste dat hij zo iets als een geweten had.