Varennes: een 'filmisch' gebeuren, Mona Ozouf

De vlucht naar Varennes is een van de episoden van de revolutie die het meest duurzaam hun fascinerende invloed op de geesten hebben uitgeoefend; kort geleden hebben hiervan nog de cineast Ettore Scola getuigd, of Georges Dumezil, die vervolgd werd door het beeld van de zwarte en grijze monnik in Varennes, met wie, zo werd aangenomen, in de profetie van Nostradamus, de koning in een grijs dienarenpak werd bedoeld.

Men begrijpt gemakkelijk de bestanddelen van deze fascinatie. Varennes, als een goed scenario, behelst een sterk emotioneel motief (de natie die de adem inhoudt terwijl zij de afloop van de koninklijke vluchtpoging afwacht), een eenheid van tijd (vijf dagen scheiden het heimelijke, nachtelijke, opgewekte vertrek van de openbare, daagse, schandelijke terugkeer), een eenheid van plaats (de enge ruimte van de berline die de koninklijke familie op de terugweg zal moeten delen met de vijand).

Maar op deze zeer eenvoudige stof heeft het toeval bepaalde opwindende episoden geborduurd, soms dramatisch, soms romantisch, soms prozaïsch. Zodanig dat Varennes als historie minder voor een Racine dan voor een Shakespeare lijkt te zijn geschapen: tegelijk een treurspel, een farce, een roman en een raadsel.