Europa beschaafd?

Vanuit het perspectief van de Europese leidende groeperingen zag Europa er "beschaafd" uit. Maar er staat niet voor niets een vraagteken in de titel! Welke inhoud en consequenties deze beschaving heeft in politieke en culturele zin zullen we aan een nadere inspectie onderwerpen. De Europese wereld bestond niet alleen uit (West) Europa, maar ook uit de Verenigde Staten., die in deze periode zijn aanloop naar de top neemt, Australië en Nieuw Zeeland. De rest van de wereld was in elk geval achterlijk of met een hedendaags eufemisme aangeduid "onderontwikkeld". Dit dedain, deze trots, dit extreme zelfbewustzijn werd gevoed door de idee van eeuwen van vooruitgang, waar de toenmalige stand van zaken in Europa het direkte gevolg van was. Vanuit dit zelfbewustzijn rees het denkbeeld dat aan andere volken deze manier van leven, deze beschaving zou moeten worden opgelegd. Iedereen wenst toch vooruitgang? Ten aanzien van volkeren in Afrika en Azië verwoordde de ideoloog van het kolonialisme Ruduyard Kipling in zijn A white man's burden. Voor een deel waren de beschavingsidealen van Europeanen materieel van aard: het verschil in levensstandaard, gemeten naar de voeding, kleding en behuizing van Europeanen; stoomschepen, treinen, auto's, telefoon en electra. Daarnaast was er een element in aanwezig van bestrijding van bijgeloof door te wijzen op allerlei natuurwetenschappelijke ontdekkingen. Een sterk moreel besef was eveneens daarbij aanwezig. Ene Isaac Taylor in zijn Ultimate Civilization had een aantal aanwijzingen om het onderscheid beschaafd-onbeschaafd te maken: "Polygamy, Infanticide, legalized Prostitution, Capricious Divorce, Sanguinary and Immoral Games, Infliction of Torture, Caste and Slavery". De vraag moet je dan tussendoor nog wel even beantwoorden of wat hier als onbeschaafd wordt veroordeeld niet in de laatste plaats is veroorzaakt door de bemoeienis van Europeanen met dit onbeschaafde deel van de wereld. In de meeste Europese landen waren deze al geruime tijd verdwenen en dus stond Europa op een hoger geestelijk plan is dan de redenering. En was daarmee in eigen gerechtigd om de wereld aan zich te onderwerpen. En ging het om het realiseren van de eigen ambities om een groot wereldrijk te stichten. De periode waarin dit gestatte kreeg na ±1870 noemen we dan ook de periode van het Imperialisme.