Het schot van de Aurora

26 oktober 1917

Door de echtgenote van een Nederlandse koopman, woonachtig aan de rivier de Neva, Wilhelmine Harmsen-Lang

 Op een middag zagen we plotseling op de Neva een hele reeks oorlogsschepen aankomen, daaronder een paar grote kruisers, meerdere kleine boten en vele mijnenvegers. Ze stelden zich alle voor de Nikolaibrug op, de kruiser Aurora ging vlak voor ons raam liggen. Het was een mooi gezicht zoals het ene na het andere schip, met vlaggen versierd, heen en weer manoeuvreerde. En toen het donker werd, vlamde overal signaalvuur op, de schepen waren fel verlicht en de schijnwerpers speelden hun spel. Tussen de grote schepen haastten zich voortdurend kleine kotters. De golven glansden door het reflecterende licht, het was een beeld van leven en schoonheid. Toch werd men bedrukt bij de gedachte dat het niet veel goeds kon betekenen. Verschillende geruchten verspreidden zich natuurlijk meteen, zoals altijd bij dergelijke gelegenheden. Ze verhoogden de opgewonden stemming nog meer.

Daar! Wat was dat? Wij luisterden. Ja, dat is geweervuur. Machinegeweren. Steeds duidelijker hoor je het als je het raam opent. God, nu begint het weer. Zouden de schepen voor ons raam ook meedoen? Dat kan wat worden! Maar voorlopig blijft het stil.

Wij sturen de jongens naar bed. Dan ga ik er nog eens kijken om ze welterusten te wensen, en grootmoeder ook. En ineens wordt de hele kamer fel verlicht, als door de bliksem, en het huis staat te trillen als door een donderslag. Verschrikt blijf ik in de deuropening staan. Nu wordt het ernst. Dat was een schot van de Aurora. De vloot begint dus te bombarderen. Onze situatie wordt gevaarlijk, want als ze schieten kunnen wij toch ook beschoten worden? Wat moeten we doen? Als eerste slepen we de bedden van de kinderen naar de kamer van Ernst, die aan de andere kant van het huis ligt, en niet direct blootgesteld is.

Voorlopig is het bij een schot gebleven, misschien komt het niet tot een beschieting. Maar voor de jongens is het daar rustiger, want de voorzijde van het huis wordt voortdurend door schijnwerpers belichten daar hoor je ook het schieten niet zo duidelijk. We telefoneren om erachter te komen wat er aan de hand is. Mevrouw Rothermund biedt aan bij haar te komen als het schieten zou beginnen, en met haar in de kelder, die grote gewelven heeft, te zitten.

Ook de directeur van de school waar de jongens op zitten, verlangt dat we bij hem komen en in de garderobe, die zich in het souterrain bevindt - ruim en veilig - de nacht door te brengen. Hij heeft er banken en tafels heen laten brengen, wij hoeven slechts kussens en dekens mee te nemen, dan kan het nog gezellig worden. Wij danken hem hartelijk en beloven hem snel te komen zo gauw het begint. Wij prepareren alles, ook lampen, brood, thee en suiker. Maar de schepen voor ons huis houden zich rustig. Wel hoort men nu ook kanonschoten in de verte. Er wordt vanuit de vesting geschoten. Bang loeren we uit het raam om te kijken wat er gaande is, maar we kunnen het niet goed zien. Langzamerhand houden de kanonnades op en we worden wat rustiger. Als we thee gedronken hebben en het relatief stil is, gaan we naar bed, want het is al laat geworden. Nauwelijks zijn we gaan liggen of het schieten barst weer lost. We springen op en kijken uit het raam. Langzaam lijkt het stiller te worden. Door vermoeidheid overmand slapen we in.

De volgende dag was het in onze buurt stil. In de verse kon je het schieten nog horen, maar bij ons bleef het rustig. Wij hoorden dat de bolsjewieken de macht in de stad in handen hadden. De troepen van de voorlopige regering van Kerenski hadden zich op het laatst in het Winterpaleis verschanst, dat vanuit de vesting aan de andere zijde van de Neva beschoten werd. Onze Aurora had met zijn angstaanjagende schot slechts het signaal voor de aanval gegeven. Er was niet met scherp, maar met losse flodders geschoten. [... ]

We liepen langs de Neva om naar de schepen te kijken. We keken kritisch naar de overwinnaars; sommigen stelden niets nieuws voor, Russische matrozen zoals ze vroeger ook geweest waren, anderen echter hadden een echt wild uiterlijk, alsof ze je keel wilden afsnijden. In hun uiterlijk zag je de nieuwe vrijheid en spookachtigheid. Slordig zat hun uniform, bijzonder diep gedecolleteerd met tatoeages op de borst, de pet scheef op hun hoofd en opzij een grote haarlok die bijzonder zorgvuldig gekapt was en hun een wild uiterlijk verleende. Aan deze lui kon je zien dat ze in staat waren hun officieren te vermoorden en overboord te gooien. Later zag je in Petersburg weinig meer van deze lieden. Deze wilde strijdlustige elementen verspreidden zich over de nieuwe fronten. Ze waren overal in een strijd gewikkeld met de bourgeoisie en ontwikkelden een grote wreedheid.

Op de schepen bleven degenen die vreedzamer waren achter en ze leidden een arcadisch leven. Men zag hen met hun dames flaneren, en zich amuseren, gekleed als dandy's, hun haren bijzonder gekapt, hun kleren van bijzondere snit, van onderen bijzonder breed met een omgeslagen band, gele glacéhandschoenen, zo sterk geparfumeerd dat je ze duidelijk ruiken kon op de tweede verdieping als zo'n dandy op straat voorbijliep.