Zinovjev, Grigorij Jevsejevitsj, 1883-1936

Eigenlijk heette hij Grigorij Jevsejevitsj Radomilski. Als student slot hij zich in1901 aan bij de Russische Sociaal-Democratische Partij aan. In de partijstrijd tussen bolsjewieken en mensjewieken koos hij kant van Lenin. Hij werd al spoedig een van de naaste medewerkers van Lenin, nadat hij naar het buitenland was gevlucht.

Na de Februarirevolutie van 1917 keerde hij terug naar Rusland, waarna hij met Lenin in conflict kwam over de te volgen strategie. Lenins Aprilstellingen betitelde hij als het ‘delirium van een krankzinnige’, voor Stalin het gegeven om later tegen Zinovjev te gebruiken. Zinovjev vond in 1917 dat de bolsjewieken met de andere socialistische partijen moest samenwerken en verzette zich tegen een machtsgreep door de bolsjewieken. Toch nam hij deel aan de Oktoberrevolutie en maakte hij deel uit van de Raad van Volkscommissarissen. In Petrograd werd hij de partijleider van de bolsjewieken. In maart 1919 nam hij de leiding op zich van de Derde Internationale. In 1921 werd Zinovjev benoemd in het hoogste orgaan van de CPSU, het Politburo.

Na de dood van Lenin in 1924 vormde Zinovjev samen met Kamenev en Stalin een driemanschap dat voornamelijk gericht was tegen Trotski. Vanaf 1925 werken Kamenev en Zinovjev echter weer samen met Trotski om de toenemende macht van Stalin te beperken. Maar in 1926 blijkt Stalin al te sterk en wordt Zinovjev uit al zijn partijfuncties gezet en moest in 1927 Trotski openlijk afvallen om partijlid te kunnen blijven.

In december 1934 laat Stalin Zinovjev arresteren. Tijdens een groot showproces wordt Zinovjev in januari 1935 tot 10 jaar gevangenisstraf veroordeeld, o.a. op beschuldiging van betrokkenheid bij de moord op Kirov. In augustus 1936 volgt een tweede proces waarin Zinovjev ter dood wordt veroordeeld en vervolgens geëxecuteerd. In 1988 wordt Zinovjev postuum gerehabiliteerd.

Zijn naam is niet alleen verbonden met de machtsstrijd na de dood van Lenin en het voorzitterschap van de Derde Internationale, maar ook met de zogenaamde Zinovjev-brief. Deze brief riep tijdens de verkiezingscampagne van 1924 Britse communisten op om revolutionaire activiteiten in het leger en in Ierland te ontwikkelen. De brief werd gepubliceerd in de Daily Mail en leidde tot een heftige anti-socialistische reactie, waardoor Labour een zware nederlaag leed. Het is overigens zeer onwaarschijnlijk dat Zinovjev deze brief ook daadwerkelijk heeft geschreven.