De jonge Stalin

De schoenmakerszoon, die dictator werd Stalin de beheerscher van Sovjet Rusland heette eenmaal Joseph Wissarionowitsj Dsjoegasiwili en studeerde voor geestelijke.

Op zijn vijftiende jaar reeds revolutionnair

In het jaar 1879 werd in het kinderrijke gezin van den armen schoenmaker Wissarion Dsjoegasjwili, wonende in een dorpje nabij Tiflis, de hoofdstad van Georgië (Zuid-Rusland), een zoontje geboren, dat de ouders Joseph lieten noemen. Hij heette dus Joseph Wissarionowitsj (zoon van Wissarion) Dsjoegasjwili. Het was een zwak ventje, wet ziekelijk en teer van uiterlijk en later bleek hij zelfs niet vrij van tuberculose. Dit ventje behoort thans tot de groote dictatoren der wereld. Men noemt hem Stalin, man van staal, hard als staal, de roode Czaar, onbetwist de eerste onder een volk van 160 millioen zielen, leider van de machtige Sovjet-Republiek.

Het is een eigenaardigheid van de groote mannen van de Russische revolutie dat zij anders heeten dan zij eigenlijk ......heeten. Lenin was niet Lenin, Trotski is niet Trotski en Stalin heeft, voor hij dezen naam aannam, nog een tiental andere namen gevoerd. De tallooze gevaren waaronder deze mannen als revolutionnairen hebben geleefd tijdens het Czarisme, de vele vermommingen, die zij meesten aannemen, heeft hen er toe gebracht telkens van naam te verwisselen.

Hoe kon het zwakke arme schoenmakerszoontje, dat zelfs niet sterk genoeg werd geacht om doodgewoon arbeider te worden en met zijn vader naar de groote schoenfabriek te gaan, de ijzersterke heerscher van Rusland worden, de man, die een der allergrootste en allermachtigste rijken regeert?

De geschiedenis van alle dictatoren is uiterst boeiend en belangwekkend maar die van Stalin alias Joseph Wissarionowitsj Djoegasjwili of omgekeerd is het in buitengewone mate. Bij Hitler of Mussolini begint ze pas interessant te worden na hun dertiende jaar, bij Stalin reeds in zijn prille jeugd. Hitler werd revolutionnair na zijn dertigste jaar, Mussolini op zijn 18de jaar, maar Stalin werd reeds op zijn 15de jaar als leerling van het seminarium ontdekt als revolutionnair. Stalin heeft onder de dictatoren meer records op zijn naam. Hitler en Mussolini zijn vervolgd geworden en zijn verbannen geweest en hebben in de gevangenis gezeten, maar Stalin is vele malen verbannen geweest, heeft dikwijls gevangen gezeten, heeft de ontberingen en hardheid van de Siberische mijnen en gevangenkampen leeren kennen en is eerst door de Russische revolutie uit de Siberische verbanning verlost.

Het is een oude waarheid, dat revolutionnairen niet worden geboren doch worden gemaakt.

Het onrecht en de verdrukking waaronder de Russische boeren en arbeiders tijdens het bewind der Czaren gebukt gingen heeft de revolutionnairen bij tienduizenden gekweekt en den bodem bereid voor nihilisme, communisme en socialisme.

De kleine Joseph scheen allesbehalve in de wieg gelegd voor revolutionnair. Hij was de lieveling van zijn moeder, omdat hij lichamelijk zoo min was, omdat hij haar liefste en zachtste kind heette, omdat hij zoo verstandig was en omdat hij haar inktzwarte haren en oogen geerfd had. Wat hij aan lichamelijke kracht en gezondheid te kort kwam werd vergoed door een bijzonder stel hersens. Daarom beslisten de ouders, dat hij niet naar de fabriek zou gaan, doch leeren zou. Zij deden hem op het seminarie en hoopten, dat hij nog eens onderwijzer of misschien wel geestelijke zou worden. Zij spaarden zich het brood uit den mond om Joseph wat te laten worden.

Op de Russische seminaria, evenals op vele andere onderwijsinrichtingen is de revolutionnaire geschiedenis van zoovele latere bekende revolutionnaire leiders begonnen. Daar kreeg het jonge intellect oog voor de rechtsverkrachting, de heerschappij van den knoet , de brute exploitatie van de volksmassa , waarop het oude Russische regiem berustte. Het seminarie van Tiflis was een broeinest van ontevredenheid.

De oudere studenten leerden de jongere, dat de Czaar een onmenschelijke tiran was, die het bloed uit het volk van Georgië zoog. In den Russischen lappendeken van velerlei nationaliteiten, die successievelijk door het Petersburgsche imperalisme geannexeerd waren, was Georgië met zijn vele stammen, met zijn Joden, Koerden, Turken, Armeniërs enz. slechts een minderwaardig stiksel, dat alleen maar diende om er zooveel mogelijk uit te halen. De massa bukte gedwee onder het Russische juk, werkte en betaalde belasting, doch in het verborgene smeulde het vuur van het verzet. Op het seminarie werden de leuzen "Dood aan de tirannen" en "Leve de vrijheid" in stilte gefluisterd. Terwijl zijn vrome eenvoudige ouders de verwachting koesterden, dat hun Joseph zich met allen ernst en ijver voorbereidde op de taak van geestelijke, nam hij in het geheim kennis van revolutionnaire geschriften, die de school binnengesmokkeld werden. Zelfs de strengste middelen en een geraffineerd stelsel van spionnage der schoolleiding konden niet beletten, dat des nachts op de slaapzaal de hoofden bij elkaar gestoken werden en fluisterend de ideeën van vrijheid en opstand verbreid werden. De jonge Stalin' die in lichaamskracht en gestalte onder allen de mindere was, overtrof al zijn medestudenten in verstand en overleg en beslistheid. Hij was nog geen achttien jaar, toen hij als onverbeterlijk revolutionnair, als een bederf voor de school van het seminarie gejaagd werd, waardoor hij de hoop van zijn ouders vernietigde.

Vanaf dat oogenblik stond hij in de registers der Geheime Politie opgeteekend als gevaarlijk rebel, wiens gangen nauwkeurig gevolgd werden. Jaren van vervolging, van vluchten en zich verbergen, van geheime propaganda enz. braken aan. Reeds op 20-jarigen leeftijd is hij de stille leider van groote stakingen. Telkens is men hem op het spoor maar telkens ook weet hij met behulp van vrienden, die hem verbergen met gevaar voor eigen veiligheid, aan zijn vervolgers te ontkomen. Als hij optreedt in geheime vergaderingen is een net van helpers om de plaats gespannen om hem op het eerste sein van gevaar te waarschuwen en te helpen vluchten. In het zwakke lichaam blijkt een sterke, onverschrokken geest te huizen. Zijn ontembare wilskracht overwint de broosheid van het lichaam. In den meedoogenloozen en ongelijken strijd tegen de geweldige machten der regeering worden lichaam en geest gestaald. Wie nu de foto's van Stalin ziet begrijpt niet dat hij eens een nietige verschijning was. Hij heeft in tal van Russische gevangenissen gezucht, heeft dagen en nachten zich moeten verbergen zonder eten en drinker in onherbergzame schuilplaatsen en hij heeft de verschrikkingen van de Siberische verbanning, honger, koude en mishandeling persoonlijk leeren kennen.

Hij ontvluchtte uit Siberië en vond daarbij bijna den dood in een urenlangen sneeuwstorm. Deze vreeselijke proef doorstond hij en zij verloste hem volgens de geneeskundigen van zijn tuberculose.

Siberië doodt den tuberculose-patient of zij geneest hem grondig. Toen de Februari-revolutie in 1917 de sociaal-democraten in Rusland aan de macht bracht en het Czarisme wegvaagde, was Stalin 37 jaar en in het Siberische Toeroechangebied, duizenden mijlen van de Russische hoofdstad verwijderd, in de verbanning. Een telegram riep hem naar St. Petersburg, het einde van zijn vervolging was gekomen en het tweede deel van zijn leven, dat hem tot den machtigsten en eersten man van Rusland zou maken, was begonnen. ( 19-3-1937 )

Uit: Mannen van beteekenis. Belicht in een serie artikelen verschenen in Wiering’s Weekblad. Amsterdam, 1937