Kritiek op de ideologische grondslagen van de Sovjetunie
Onder Gorbatsjov werd ook de openheid naar het Westen groter. een voorbeeld daarvan is het volgende interview uit oktober 1989. De leider van de afdeling voor Internationale Aangelegenheden van de Academie voor Wetenschappen van de Sovjetunie, professor Dasjitsjev vertelde het volgende in een interview:
Wat betekent ´socialisme´ voor u op dit moment?
Socialisme wil de uitbuiting van mensen beëindigen.Echter de uitbuiting wordt niet geliquideerd maar neemt tegenwoordig andere vormen aan. Bijvoorbeeld slecht werkende arbeidsploegen leven op kosten van goed presterende arbeidsploegen. En de centrale planning is onbetrouwbaar gebleken, terwijl die de gehele economie lam legt en gevangen houdt. een moderne economie kan men niet vanuit één centrum sturen.
En de alternatieven?
Er zal bij ons ook een markteconomie komen. Gedecentraliseerde en gemengde vormen van eigendom. Bedrijven die aan het personeel behoren, maar ook zoiets als bedrijven op aandelen. Die zijn trouwens al toegestaan.
Vindt U het niet vervelend dat in Warschau een niet-socialist regeringsleider is?
Nee, niet in het minst. Men kan zich ook het socialisme in een meer partijensysteem voorstellen. Elk machtsmonopolie leidt in laatste instantie tot verrotting, dat heeft Lenin al gezegd.
Nog een keer: wat is in een systeem volgens uw zienswijze ´socialistisch´?
De concrete grenzen tussen socialisme en kapitalisme in de oude zin des woords verdwijnen. Het naar elkaar toegroeien zal ons naar een nieuw type samenleving leiden. De inhoud van het socialisme zal wezenlijk veranderen. Men weet niet hoe de samenleving in de Sovjetunie er uit zal zien als bijvoorbeeld de perestrojka succesvol wordt doorgezet. Men moet zich van naïeve en illusorische voorstellingen van communisme en socialisme bevrijden. Wij hebben meer pragmatisme nodig. Men is de mensen vergeten, dat is de ernstigste fout. Stalin heeft gezegt: Men moet eerst de samenleving en daarna de mensen bevrijden. Maar dat hoort samen te gaan.
Begrijpt U de zorgen bij ´links´in West Europa dat hun eigen analyse van het kapitalisme onder druk van de gebeurtenissen in Oost Europa ten grave gedragen worden?
Links in het westen kent onze verhoudingen erg slecht. Dat is een van de redenen waarom zij illusies koesteren. Wij zullen geen afstand meer doen van vrijheid, gelijkheid en gerechtigheid. Met ideeën uit de 19e eeuw is niets meer te doen.
uit: Frankfurter Rundschau, 126 oktober 1989
