Ho Chi Minh, (1890-1969). Zijn leven in ballingschap

Ho Chi Minh werd geboren in een dorp in de provincie Nghe An in centraal Vietnam onder de naam Nguyen Sinh Cung. Zijn vader was vanuit een zeer ondergeschikte positie opgeklommen tot mandarijn aan het hof van Hué. Maar daar bleef Nguyen Sinh Sac niet lang; hij verliet vrouw en drie kinderen om als rondtrekkend leraar en dokter door het leven te gaan.

Ho Chi Minh had de zwerflust van zijn vader geërfd. Hij zwierf over de wereld, trouwde nooit en had slechts zelden contact met zijn familie. Het belangrijkste in zijn leven was Vietnam.

Aan het begin van deze eeuw waren er nogal wat belastingoproeren in Vietnam, terwijl geregeld Vietnamese hulptroepen aan het muiten sloegen. Vanuit de bergen opereerden guerillas en nationalisten. In Hué botste in die tijd Ho Chi Minh met de Fransen in de vorm van zijn leraar - een voormalig lid van het Vreemdelingen Legioen, die zijn eigen mishandeling door de Vietnamese partisanen verhaalde op de aan hem toevertrouwde kinderen.

Parijs

Ho Chi Minh begon zijn echte opvoeding toen hij negentien was en hij naar het zuiden vertrok. Hij gaf enkele maanden les aan een dorpsschool. In 1911 ging hij als stoker aan boord van de Franse lichter Amiral Latouche Tréville. Hij monsterde aan onder de naam Van Ba, waarbij 'ba' betekent 'derde kind'. Het zou dertig jaar duren voordat hij weer voet in Vietnam zette.

In tegenstelling tot andere voormannen uit de communistische beweging hield Ho geen dagboek bij of schreef hij herinneringen, noch liet hij zich uitgebreid interviewen zoals Mao door de Amerikaanse journalist Edgar Snow. Juist het gebrek aan persoonlijke gegevens maakt het mogelijk dat tal van mysteries rond zijn figuur de ronde doen. Bijvoorbeeld waarom hij naar Europa ging en niet naar Japan, dat op dat moment de kampioen van het Aziatische nationalisme was. Wellicht voorzag hij toen al, zoals hij later waarschuwde, om de "tijger door de voordeur er uit te jagen om tegelijkertijd de wolf door de achterdeur binnen te halen" . Misschien ook om van het Westen te leren hoe het Westen verslagen zou kunnen worden.

Bijna drie jaar bleef hij op zee en bezocht alle grote havensteden. Vooral het bezoek aan New York in 1913 maakte grote indruk op hem, waarbij vooral hem opviel dat Chinese immigranten het Amerikaanse burgerrecht verkregen. In de Onafhankelijkheidsverklaring nam hij niet voor niets een passage uit de Amerikaanse Declaration of Independence op.

Na een jaar in de VS ging hij naar Engeland en werd pastijbakker onder de grote kok Escoffier in het Carlton Hotel. Hier ontmoette hij onder de naam Nguyen Tat Thanh Ierse nationalisten, Fabians en Chinese en Indiase arbeiders. Hij leert Engels, naast Russisch, drie Chinese dialecten en vanzelfsprekend Frans en Vietnamees.

Toch blijft Parijs trekken. Daar was namelijk een grote groep Vietnamezen neergestreken die als arbeiders en soldaten aan Franse zijde in WO I hadden meegevochten. In zijn ogen waren deze rijp om bekeerd te worden. Ho neemt nu een nieuwe naam aan: Nguyen Ai Quoc, dat bekent Nguyen de Patriot. Hij blijft zes jaar in Frankrijk en combineert allerlei conspiratieve activiteiten met een variëteit aan culturele interesses. Zo was hij een trouw bezoeker van de Club du Faubourg, een debating sociëteit. Hier passeerden tal van onderwerpen de revue, zoals allerlei occulte onderwerpen als reïncarnatie van de ziel. Ho had een toneelstuk geschreven "De Bamboe Draak" dat in deze sociëteit zijn première beleefde. In het stuk gaf hij een genadeloos portret van een verzonnen koning gebaseerd op de corrupte Vietnamese keizer Khai Dinh. Naar aanleiding van de boksmatch tussen Georges Carpentier en de Brit Ted Lewis schreef hij een kritisch stuk over het gebruik van allerlei Anglicismen zoals "le manager" en "le challenger" . Hij houdt ook voor dat Frankrijk het land is van Voltaire en Victor Hugo die in zijn ogen "de geest van broederschap en edele liefde voor vrede" personificeren. Niet alleen was hij aangeraakt door de Franse mission civilisatrice, maar ook door het parool van de Franse Revolutie. Vanzelfsprekend had Ho contact met allerlei Franse revolutionairen, niet alleen de kleinzoon van Marx Jean Longuet die zijn huurbaas was, maar ook lieden als Renan Radi en Voltaire. Deze gaven hem onder meer Sovjet literatuur.

In 1919 bezocht Woodrow Wilson de Versailles. Ho stelt een resolutie op waarin hij voor Vietnam bepleit dat er een grondwettige regering, democratische vrijheden en andere hervormingen zouden worden ingevoerd. Wilson ziet hem echter niet staan. Wèl Léon Blum, die hem uitnodigt om aanwezig te zijn op het congres van de SFIO in december 1920 in Tours als "vertegenwoordiger van Indochina" . Hij krijgt de kans om het congres toe te spreken en houdt een gepassioneerde redevoering waarin hij oproept om het Vietnamese volk te hulp te komen. Op hetzelfde congres vond de splitsing van de SFIO plaats, waarbij de PCF ontstond. Hij verkiest de PCF en dus de SU boven de vriendschap van Blum c.s. omdat hij in de SU een mogelijke macht zag om Vietnam te bevrijden. Een praktische opvatting en geen ideële lag ten grondslag bij zijn keuze voor de communisten.

Journalist, correspondent en uitgever

Ho schrijft bijna dagelijks voor L'Humanité terwijl hij ook nog Le Paria uitgeeft voor Afrikaanse en Aziatische nationalisten. Zijn werkjes worden ook in het Vietnamees vertaald en naar Vietnam gesmokkeld, alwaar het een wereld voor de nationalisten opende.

In het begin van de jaren twintig wordt hij ook gevolgd door de politie. Eén van de inspecteurs - Arnoux - is gefascineerd door Ho en heeft zelfs een aantal gesprekken met hem. Arnoux is zelfs bereid om voor Ho een onderhoud aan te vragen bij de minister van koloniën. Het gaat niet door...

Naar Moskou

In 1924 gaat Ho Chi Minh naar Moskou onder naam Linh. Hier ontmoet hij Stalin en Trotski. Hij is echter teleurgesteld in hun geringe belangstelling voor Vietnam. De Russische communisten vinden de Vietnamese communisten maar een ongeorganiseerd zootje, terwijl de massa niet vooruit te branden zou zijn.

In Moskou leert hij vooral praktisch te organiseren. Hij is in deze rol naar China gegaan waar hij de Russische adviseur voor het eenheidsfront van Chiang Kai-shek en Mao met allerlei hulp bijstaat. Tegelijk begint hij met het mobiliseren van Vietnamese studenten in zuidelijk China voor de Revolutionaire Jeugd Liga (Thanh Nien Cach Mang Dong Chi Hoi). Zij zouden volgens beproefd leninistisch model zich moeten organiseren. Onder de boeren zouden zij niet theoretisch moeten zijn maar concreet en feitelijk.

Door verraad worden zijn kameraden afgeslacht door Chiang Kai-shek. Ho vlucht naar Moskou en weet eigenlijk niet goed wat te doen. Hij zwerft wat door Europa rond en weet zelfs nog een bezoekje aan Parijs af te leggen. Het jaar daarop is hij in Bangkok, dat zich heeft ontwikkeld tot een centrum van Vietnamees dissidentendom. Enige tijd gaat hij als Boeddhistische monnik - inclusief kruinsschering - door het leven. Vervolgens gaat hij naar het Noorden van Siam om daar onder de Vietnamezen een school en een krant te stichten. Onder een reeks van pseudoniemen, waaronder die van Dan Viet dat Burger van Vietnam betekent.

Hong Kong

In de crisisjaren neemt de sociale onrust in Vietnam sterk toe. Dit doet Ho beseffen dat het tijd wordt een samenhangende communistische partij te vormen en de fractiestrijd te vergeten. In juni 1929 gaat hij naar Hong Kong en houdt daar een bijeenkomst in een voetbalstadion om ontdekking door de Britse politie te vermijden. Er komt een nieuwe organisatie die zich Communistische Beweging van Indochina noemt, daarmee Laos en Cambodja meenenemd. In het programma stond de eis voor onafhankelijkheid en een proletarische regering.

Ondanks alle voorzorgsmaatregelen weet de Britse politie Ho te arresteren. Ho wordt door een arts onderzocht en die constateert tuberculose en stuurt hem naar een sanatorium in Engeland. De Hong Kong politie is het daar niet mee eens. In Singapore wordt hij weer gearresteerd en opgesloten in het ziekenhuis. Hier vandaan ontsnapt hij met hulp van een ziekenzorger naar China, die hij overtuigd heeft om hem dood te verklaren. Zijn overlijdensbericht verschijnt in de Sovjet pers, waarna de Franse autoriteiten besluiten het dossier te sluiten met de mededeling "Gestorven in een gevangenis in Hong Kong" .

Ho Chi Minh

Ho bleef echter actief, een spoor van legenden achterlatend. Nu eens was hij in Moskou, dan in China om weer in Moskou te verschijnen, Hij reisde primitief op vrachtschepen of met de Transsiberië Expres, waarin de temperatuur of bloedheet of ijskoud was. Bij gelegenheid trok hij ook vijf dagen door de bergen om het hoofdkwartier van Mao op te zoeken in Yenan. En inmiddels was hij bijna vijftig, leed aan tuberculose, amoebe-dysentrie en malaria. Uit deze tijd stamt het door hem sterk gecultiveerde beeld van de ascetisch levende vrijgezel die slechts Vietnam tot bedgenoot had. Dit beeld is overigens niet juist. Er zijn berichten dat hij een vrouw in Moskou zou hebben gehad, maar ook een Chinese dokter, die overleed voordat zij konden trouwen.

Als in 1940 de Japanners aan hun opmars beginnen, zoekt Ho geen aansluiting bij de Japanners, maar richt zich op de Geallieerden. In zijn ogen zouden deze zowel de Japanners verslaan als een einde maken aan de in diskrediet geraakte Fransen. Dit was overigens niet conform de afspraken die de Russen maakten: die hadden net een pact met Hitler gesloten.

Begin 1941 sluipt Ho Chi Minh over de grens vermomd als Chinees journalist. In grot bij Pac Bo een dorpje in het Noorden vindt hij onderdak en ontmoet hij zijn kameraden Pham Van Dong en Vo Nguyen Giap. Zij noemden hem Oom, om het respect van jongeren ten opzichte van oudere weer te geven in goed Confuscianistische geest. Zij besluiten een breed front tegen de Japanners en Fransen, die collaboreerden met de Japanners, te vormen bestaande uit "patriotten van alle leeftijden en typen, boeren, arbeiders, kooplui en soldaten" . Zij noemden het de "Viet Nam Doc Lap Dong Minh" beter bekend als de "Vietminh" of wel de Vietnamese Onafhankelijkheids Beweging. Hier krijgt hij ook zijn meest bekende pseudoniem: Ho Chi Minh, dat "Brenger van Licht" betekent.


terug