Onderhandelingen in Genève

Alle delegaties trokken naar Genève om daar geruime tijd te blijven: behalve de Amerikanen logeerden alle anderen in een luxe villa. China kwam met een delegatie van een kleine tweehonderd man aangevoerd door Zhoe Enlai. Naast de grootmachten waren er ook verschillende vertegenwoordigers uit ZO-Azië, die niet of nauwelijks met elkaar spraken. De gehele periode van 74 dagen lukte het niet om de sfeer van wantrouwen weg te nemen. Over en weer waren er delegaties die niet met elkaar spraken, zoals de Amerikanen met de Chinezen. De uitkomst was uiteindelijk niet meer dan een kort pauze in gevechtshandelingen. De Amerikanen hadden zich publiekelijk al gekeerd tegen welke uitkomst dan ook die aan de communisten ook maar een duimbreed zou toegeven. De Fransen waren ten opzichte van de VS wantrouwig. De Vietnamezen onder leiding van Pham Van Dong hadden net de troefkaart van Dienbienphu op zak en gingen dus met goede moed naar de Conferentie om daar te ontdekken dat de Fransen niet van zins waren ook maar één stap in hun richting te zetten. Midden juni dreigt de conferentie geheel te verzanden. Zhou Enlai ziet zijn kans als Mendès-France premier wordt en aan de Fransen belooft om binnen vier weken een oplossing te vinden. Zij beginnen geheime onderhandelingen, waarbij het belang van Frankrijk en China voor op staat. China heeft meer belang bij een gedeeld Vietnam dan een aanwezigheid van een geünificeerd Vietnam, dat ook nog eens lastig doet aan de grens van China. Bovendien zou door de Vietminh te muilkorven een wit voetje gehaald kunnen worden bij andere niet-gebonden landen zoals Indonesië of India. Zhou Enlai reist tussen de bedrijven door even naar Vietnam om Ho Chi Minh duidelijk te maken dat de Vietminh zich inschikkelijk moest betonen anders kon Vietnam naar de hulp van China fluiten. Toch bleef Ho Chi Minh en de Vietminh keihard op hun standpunt staan. Op 23 juni geeft Zhou Enlai aan Mendès-France te kennen dat hij er geen enkel bezwaar tegen zou hebben dat Vietnam gesplitst zou worden. Daarmee schoffeerde hij het verlangen van de Vietminh van één Vietnam. Voor hem zelf was belangrijker dat er geen Amerikaanse bases in Zuid-Vietnam zouden komen, en dat was met een gedeeld Vietnam makkelijker te realiseren. Er ontstaat veel gekissebis over de vraag hoe dan uiteindelijk Vietnam gedeeld zou moeten worden. De deling zou gepaard moeten gaan met verkiezingen. Vraag blijft echter wanneer deze zouden moeten gaan plaatsvinden? Pham Van Dong stelt voor een half jaar na de wapenstilstand, maar dat was te snel voor de Fransen. Ondertussen verstrijkt de tijd en loopt het ultimatum dat Mendès-France zich zelf had gesteld, bijna af.

Op 20 juli wordt onder leiding van Molotov - minister van Buitenlandse Zaken voor de Sovjet Unie - een bijeenkomst gehouden waar ook de Fransen, Engeland (Eden), China en Pham Van Dong aanwezig zijn. Over de plek van de deling stelt Molotov voor de 17e breedtegraad, en over de verkiezingen zegt hij "Zullen we zeggen twee jaar?" En daarmee is in feite de discussie beslecht. De akkoorden kunnen worden opgesteld. De VS waren buiten de bijeenkomst gebleven en gehouden door zich zelf. Uiteindelijk wilden zij schoorvoetend zich aan het akkoord houden, maar met het voorbehoud: "with grave concern ... any renewal of aggression". Dit gaatje zou door Kennedy gebruikt worden om zeven jaar later zijn steun aan Ngo Dinh Diem te betuigen.

Voor de Fransen betekende Genève een mogelijkheid om min of meer eervol uit Indochina te vertrekken. Ngo Dinh Diem zou de opvolger van de Fransen in Saigon worden als eerste minister aangesteld door nog steeds Bao Dai (vanuit een aardig optrekje aan de Côte d'Azur). Bao Dai had het idee dat Ngo Dinh Diem de Amerikanen aan zijn kant zou brengen, vooral vanwege de katholieke achtergrond van Diem en zijn redelijk goede contacten met kardinaal Spellman. Maar dit gebeurde pas veel later. Op 26 juli 1954 landde Diem in Saigon en werd verwelkomd door slechts een vijfhonderd meest katholieke aanhangers.


terug