Het Tet-offensief, 29 januari - 25 februari 1968

De Johnson-administration geloofde in 1967-68 nog steeds dat een overwinning mogelijk was, maar toen kwam het Tet-offensief. De communisten of zo je wil de nationalisten uit het Noorden begonnen in februari 1968 een offensief tijdens de religieuze festiviteiten rond Tet (het nieuwjaar op basis van de maancyclus). Binnen de kortste keren werden de Amerikanen en hun bondgenoten het platteland afgeschopt en naar de steden gedreven. Negentig steden en vijftig dorpen komen kortere of langere tijd in handen van Giap en zijn troepen.

Het offensief maakte duidelijk dat het hele pacificatieprogramma waardeloos was. Zelfs een zelfmoordcommando wist door te dringen op het terrein van de Amerikaanse ambassade in Saigon. Eén van de successen die de Vietcong behaalde was het innemen van Hué, midden in Vietnam. Om deze cultureel zeer waardevolle stad weer terug te krijgen besloten de Amerikanen de stad met napalm te bombarderen, met scheepgeschut en al het andere dat voor handen was te beschieten en wel op zodanige wijze dat er van de stad Hué weinig cultureels meer over was. De manier waarop deze stad werd weggevaagd is een goed voorbeeld van de racistische kijk op Vietnam van de kant van de Amerikanen. Zelfs tijdens de opmars door Frankrijk in 1944 kregen de GI's van Eisenhower de nadrukkelijke instructie er rekening mee te houden dat zij op vriendschappelijk terrein vochten. Zij dienden er voor te zorgen dat er zo min mogelijk Franse burgerslachtoffers vielen: "in the path of our advance will be found historical monuments and cultural centers which symbolize to the world all that we are fighting to preserve."

In Azië begrepen de Amerikanen helemaal niets van de culturele waarden die in het geding waren. Vrijheid voor het Vietnamese volk was gelijk aan bevrijding van Ho Chi Minh, ook al zou dat de gehele vernietiging van de Vietnamese bevolking betekenen. Het optreden van Lt. William Calley bij My lai kort na het Tet-offensief is wat dit betreft illustratief.

Ondertussen komt in de VS de verkiezingscampagne op gang. Duidelijk is dat Johnson niet in staat zal zijn om de Democratische kandidatuur in de wacht te slepen. Hij besluit dan op 31 maart 1968 de bombardementen op Noord-Vietnam op te schorten (behalve vlak ten noorden van de gedmilitariseerde zone) en daarna trekt hij zich terug als presidentskandidaat.

In de zomer van '68 stelt de notoire anticommunist Richard Nixon zich kandidaat voor het presidentschap namens de republikeinen. De duiven (bijna de helft van de Amerikanen) in eigen land hebben nu niemand meer om te keizen, daar Hubert Humphrey eveneens een hardliner genoemd kan worden.

Inmiddels zijn er onderhandelingen op gang gekomen tussen de VS en Noord-Vietnam in Parijs. Men verdoet heel wat tijd over de vorm van de tafel, waarachter het probleem schuil gaat of Saigon en de Vietcong aanwezig zullen zijn bij de onderhandelingen. Als Johnson vijf dagen voor de verkiezingen besluit alle bombardementen te staken stijgt de Democratische kandidaat heel snel, maar het is toch Nixon die met een verschil van 0,7% van de stemmen de nieuwe president van Amerika wordt.

Hij beloofde in zijn campagne dat hij een geheim plan had om een einde te maken aan de oorlog in Vietnam. Wat waren eigenlijk de opties?

Natuurlijk had hij zich immens populair kunnen maken door ogenblikkelijk de troepen naar huis te laten komen, zoals Eisenhower in 1953 deed. Maar dan had Ho een compromnis over Vietnam moeten accepteren. Als Nixon deze optie zou volgen zou dat betekenen dat Saigon in de handen van Ho zou vallen.

De tweede optie bestond uit het voortzetten van de politiek van Kennedy en Johnson. Maar die had in de voorgaande jaren al zijn failliet bewezen.

Een derde mogelijkheid bestond uit het overdragen van de oorlog aan de Vietnamezen zelf. Dit leek wel wat. Het zorgde er voor dat een nederlaag werd vermeden en het hield de hoop op een uiteindelijke overwinning. Bovendien zou het de duiven tot zwijgen brengen.

Tot slot was er nog de mogelijkheid om een nucleaire bom op Hanoi te gooien, maar dan zou er direkt een op Saigon volgen. En wat voor soort reacties dat allemaal niet met zich zou meebrengen liet zich niet voorspellen. Niemand die dat uit wilde vinden, ook Nixon niet.

Dus het kwam neer op de derde optie, die Nixon Vietnamisering van de oorlog noemde.

Het bleek een desastreuze keuze, die de oorlog met vijf jaar verlengde. Hooguit dat Nixon in 1972 niet de schuld zou krijgen van een verloren oorlog, was het enige voordeel. Vanzelfsprekend was Nixon er van overtuigd dat zijn beleid zou werken. Daarvoor had hij in zijn Secretary of State, de miraculeuze Dr. Henri Kissinger, het volste vertrouwen. Kissinger bedacht dat een 'peace with honor' mogelijk zou zijn door middel van het door hem ontwikkelde concept van 'linkage'. Daarmee bedoelde hij dat allerlei zaken die tussen de grootmachten in de wereld gaande waren aan elkaar gekoppeld werden. Het kwamn hierop neer dat de VS aan de SU allerlei gunsten en voordelen zou onthouden totdat de Russen zich zouden gedragen in ZO-Azië door het ophouden van wapenleveranties aan Hanoi. Het hele concept werkte niet, vooral omdat het de kracht van de pionnen op het groot geopolitieke schaakbord onderschatte. Hanoi had zijn eigen doelstellingen die losstonden van die van Rusland of China. Kissingers plan hield vooral in ontwapeningsbesprekingen met de SU (SALT) en het in het spel brengen van China (ping-pongdiplomatie). Hij wilde Moskou en Peking gebruiken om Hanoi te dwingen de VS een eervolle vrede te geven, zonder dat Thieu in Zuid-Vietnam zijn macht af diende te staan.

Noch Peking noch Moskou veranderde ook maar iets aan zijn beleid tegenover Hanoi. Beide gingen door met het leveren van wapens aan Noord-Vietnam. Hoewel de politiek van détente en 'linkage' elders wel een en ander opleverde, gold dit niet voor Vietnam.

Nixon probeerde zijn beleid van Vietnamisering door te zetten, door het Zuidvietnamese leger de kans te geven zich beter te bewapenen. Dar was tijd voor nodig en de Amerikaanse aanwezigheid moest hier rekening mee houden. Door de bombardementen uit te breiden, o.a. in het geheim naar Cambodja, trachtte hij deze tijd te krijgen. Deze bombardementen leverden weinig op. Daarnaast verhevigde Nixon de bombardementen in Zuid-Vietnam, ook zonder veel succes. Belangrijker was zijn besluit in juni 1969 om per 1 augustus 25.000 Amerikanen naar huis te halen. Voor het eerst was er sprake van terugtrekking van Amerikaanse troepen sinds 1950 in de Korea-oorlog. Voorts beloofde Nixon een einde te maken aan de dienstplicht. Natuurlijk moest Nixon wel er voor zorgen dat het Zuidvietnamese leger goed in de wapens zat. Dat zat het: het werd het vierde leger ter wereld. Ondertussen gaat Kissinger samen met Le Duc Tho in Parijs aan het onderhandelen (sinds augustus 1969). Het zou vier jaar duren voordat deze onderhandelingen enig resultaat opleverden.

In Zuid-Vietnam ging het proces van Vietnamisering zover dat de helft van de mannelijke bevolking op de een of andere wijze in uniform rondliep. Juist deze politiek van Vietnamisering maakte Zuid-Vietnam in sterke mate afhankelijk van de VS. Van een groeiende economie op basis van handel en nijverheid was geen sprake; slechts de diensten sector (van schoenpoetser tot hoer) en het leger groeiden.

Hoewel de VS alleen maar geld in Vietnam hebben gepompt, was het effect hetzelfde als van het optreden van een roofzuchtig koloniaal bewind. In feite had Thieu een regering zonder land. Zuid-Vietnam vocht eigenlijk nergens voor, terwijl Noord-Vietnam wel degelijk een goede zaak hadden om voor te vechten. Daar was het moraal dan ook altijd veel hoger dan in het Zuidvietnamese leger.

Vanaf eind 1970 begon in de VS het Congres zich steeds meer te bemoeien met het buitenlands beleid van de president. Daarvoor had er altijd een soort overeenstemming bestaan tussen het Congres en de President, waarbij het Congres voor het binnenland zorgde en de president voor het buitenland. Nu besloot het Congres grondtroepen in te zetten in Cambodjae en Laos, de eerste stap op weg naar een steeds verder aan banden leggen van de activiteiten van de VS in Vietnam. Het belangrijkste punt waarover tijdens de onderhandelingen in Parijs nog over gesproken wordt voordat er een overeenkomst getekend kan worden is de terugkeer van de POW's. Nixon gebruikt telkens opnieuw de POW's als argument om de oorlog voort te zetten. Maar uiteindelijk komt er in januari 1973 een staakt het vuren. (Congres was van plan alle kosten voor bombardementen te schrappen) Hieraan was wel het beruchte Kerstbombardment vooraf gegaan.

terug